Ludzie

Biografie proboszczów rzeszowskiej Fary

Wpisany przez Admin

1. Wprowadzenie
Parafia, będąca podstawową jednostką administracyjną w strukturze organizacyjnej Kościoła, tworzona jest zazwyczaj w miejscu, gdzie znajduje się znaczna liczba katolików. Powołuje się ją w tym celu, by objąć ich systematyczną opieką duszpasterską. Parafia erygowana jest przez kompetentną władzę kościelną, najczęściej przez biskupa diecezjalnego . Podobny proces przeszła również parafia farna w Rzeszowie. Jej początki jednak do dziś pozostają nieznane. Powstała ona bowiem najprawdopodobniej pod koniec pierwszej połowy XIV w., a swe powstanie zawdzięcza akcji kolonizacyjnej prowadzonej po opanowaniu w roku 1340 ziem ruskich przez króla Kazimierza Wielkiego. Już w roku 1346 w składzie dekanatu leśnego diecezji krakowskiej znajduje się parafia, której nazwę niektórzy badacze identyfikują z Rzeszowem. Choć są to tylko domysły, to mają one duży stopień prawdopodobieństwa. Pewnym bowiem jest, że w roku 1363 istniał w Rzeszowie kościół parafialny noszący wezwanie dwóch świętych, Feliksa i Adaukta. Wnioskować można z tego, że parafia była już wtedy dobrze zorganizowaną jednostką .
Od samego początku w skład jej terytorium wchodziło miasto Rzeszów oraz okoliczne wsie. Trudno jednak podać dokładny opis jej pierwotnego terytorium. Problem ten wiąże się z faktem, że parafia farna powstała jako jedna z pierwszych jednostek administracyjnych Kościoła łacińskiego w okręgu rzeszowskim. Z czasem, gdy zagęściła się tam sieć parafialna, określony został zasięg terytorialny fary. Stało się to na początku XV w. Parafia farna obejmowała wówczas miasto Rzeszów oraz wsie: Ruska Wieś, Wola Stara, Staroniwa i Wilkowyja i sąsiadowała z parafiami: Zabierzów (powstała przed 1409 r.), Przybyszówka (przed 1409 r.), Staromieście (pierwsza połowa XIV w.), Krasne (powstała w 1412 r.), Słocina (druga połowa XIV w.), Zwięczyca (powstała przed 1460 r.). Z biegiem lat zmieniał się jej zasięg terytorialny, a więc i sąsiedztwo. Przez wiele stuleci jednak były to zmiany niewielkie i były związane z powiększeniem zasięgu o dwie wsie: Załęże i Zwieczycę.

Poważne zmiany terytorialne dokonały się dopiero w drugiej połowie XX w., a związane były one z rozwojem demograficznym miasta. Wówczas na pierwotnym terytorium fary erygowano szereg nowych parafii: pw. Chrystusa Króla (powstała w 1949 r.), pw. Matki Bożej Saletyńskiej (1949), pw. NMP Królowej Polski (1969), pw. Wniebowzięcia NMP (1970), pw. św. Krzyża (1970), pw. św. Józefa (Zwięczyca), pw. Narodzenia NMP (1975), pw. św. Józefa Kalasancjusza (1975), pw. św. Judy Tadeusza (1979), pw. Matki Bożej Nieustającej Pomocy i św. Floriana w Załężu (1985), pw. Świętej Rodziny (1985), pw. św. Jacka (1990) i pw. św. Józefa Sebastiana Pelczara (1995). Te wydarzenia sprawiły, iż terytorium parafii ograniczyło się głównie do Śródmieścia. W roku 2003 graniczyła ona z parafiami: bernardyńską, pw. św. Józefa, pw. św. Józefa Sebastiana Pelczara, pw. św. Michała i pw. św. Krzyża .

W ciągu swych długich dziejów rzeszowska parafia farna zmieniała również swoją przynależność diecezjalną. Początkowo wliczano ją do dekanatu dębickiego w diecezji krakowskiej, ale już od 1375 r. przynależała do diecezji przemyskiej. Kolejna zmiana nastąpiła dopiero w 1992 r., kiedy znalazła się w powstałej wówczas diecezji rzeszowskiej. Od 1594 r., czyli od chwili utworzenia w diecezji przemyskiej sieci dekanalnej, parafia farna wchodziła w skład dekanatu rzeszowskiego, (od 1968 r.) – rzeszowskiego I .

Do właściwego funkcjonowania parafii, prócz wiernych i określonego terytorium, potrzebny jest także własny kapłan, posiadający tytuł proboszcza. Jest on rzeczywistym rządcą parafii. On koordynuje całość życia religijnego wiernych, sprawuje służbę Bożą, szafuje sakramenty, naucza, a także animuje szereg innych form duszpasterskich. Jego rola zatem jest niezwykle ważna tak dla parafii, jak też dla zamieszkujących ją wiernych. Rzeszowska parafia farna w ciągu swego istnienia miała kilkudziesięciu proboszczów. Zestawienie jednak ich pełnej listy jest w chwili obecnej zadaniem bardzo trudnym do realizacji, zwłaszcza jeżeli chodzi o pierwsze stulecie jej dziejów. Z tego okresu praktycznie nie można podać z imienia i nazwiska ani jednego rządcy parafii. Ich dane personalne znane są dopiero od drugiej połowy XV w., i jak wydaje się, od tego już czasu ich lista jest w miarę kompletna. Warto tu zaznaczyć, iż proboszcz rzeszowski, jako rządca duchowy w dobrach znaczących rodów magnackich i ważnym ośrodku administracyjnym, cieszył się powagą wśród lokalnego duchowieństwa. Nadto jego prestiż wzrósł po 1638 r. Wówczas bowiem, w związku z tym, że przy świątyni parafialnej powstało kolegium kapłanów mansjonarzy, proboszcz, jako ich przełożony zyskał tytuł prepozyta, a świątynia rangę prepozytury. W związku z tym, że przez wiele stuleci parafia farna była jedyną parafią w mieście, jej rządca mógł tytułować siebie proboszczem Rzeszowa. Zmiana nastąpiła dopiero w 1949 r., kiedy utworzono tam dwie nowe parafie, pw. Chrystusa Króla i pw. Matki Bożej Saletyńskiej. Te wydarzenia, jak też erygowanie w Rzeszowie dalszych parafii, a zwłaszcza, podniesienie w 1992 r. tamtejszego kościoła pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa do rangi katedry nowoutworzonej diecezji rzeszowskiej, wydatnie obniżyło w środowisku rzeszowskim znaczenie proboszcza farnego. Mimo tych zmian w dalszym ciągu posiada on duży prestiż, jako proboszcz najstarszej parafii miasta .

Zasadniczym celem niniejszego artykułu jest przedstawienie w porządku chronologicznym biografii proboszczów i znaczniejszych administratorów rzeszowskiej fary. Opracowano je m. in. w oparciu o archiwalia zgromadzone w Archiwum Archidiecezjalnym w Przemyślu i Archiwum Parafii Farnej w Rzeszowie, źródła drukowane, takie jak np. Katalogi (Schematyzmy, Roczniki, Elenchusy) diecezji przemyskiej, pracę ks. Mieczysława Kociubińskiego, wieloletniego dyrektora Archiwum Archidiecezjalnego w Przemyślu, poświęconą duchowieństwu przemyskiemu oraz szereg opracowań, dotyczących przeszłości Rzeszowa . Dzięki informacjom zaczerpniętym z tych źródeł udało się ustalić poniższą listę proboszczów i ich biografie. Trzeba tu nadmienić, iż każda z biografii opracowana została w sposób encyklopedyczny, tzn. przedstawia najważniejsze dane z życia konkretnego proboszcza, a w przypisie podana jest podstawowa literatura jemu poświęcona. Chronologicznie wcześniejsi mają skromną bazę źródłową, toteż opracowanie ogranicza się niekiedy do podania ich imienia i lat duszpasterzowania w Rzeszowie; natomiast bliżsi naszych czasów mają już biografie obszerniejsze.