Ludzie

Biografie proboszczów rzeszowskiej Fary

Walenty Bal (administrator parafii w latach 1954-1957, w czasie wygnania ks. Stączka) – Urodził się 17 stycznia 1920 r. w Jasionce k. Rzeszowa w rodzinie chłopskiej. Był najstarszym z dziesięciorga dzieci Piotra i Marii z d. Lech. Naukę na szczeblu podstawowym zdobywał w dwóch szkołach powszechnych: w Jasionce (1925-1931) i w Rzeszowie w szkole im. A. Mickiewicza (1931-1933). Edukację kontynuował następnie w I Gimnazjum w Rzeszowie (1933-1935) i – jako wychowanek Małego Seminarium – w II Gimnazjum im. K. Morawskiego w Przemyślu (1935-1939). Wkrótce po maturze, w roku 1939 wstąpił do przemyskiego Seminarium Duchownego. Wybuch II wojny światowej o blisko rok przesunął mu moment rozpoczęcia studiów filozoficzno-teologicznych. Zainaugurował je dopiero w czerwcu 1940 r., w tymczasowej siedzibie Seminarium w Brzozowie. Formację duchowo-intelektualną uwieńczył święceniami kapłańskimi, które przyjął 30 grudnia 1944 r. w bazylice w Starej Wsi z rąk bp. Franciszka Bardy. W kwietniu 1945 r. skierowany został na posadę wikariusza do Borku Starego. Pracował tam trzy lata. Następnie, w 1948 r. został wikariuszem parafii farnej w Rzeszowie. W roku 1951, po aresztowaniu katechety I Liceum Ogólnokształcącego ks. S. Kulanowskiego, przejął jego obowiązki – katechizację licealistów i zarząd kościołem gimnazjalnym. Nadto włączył się do pracy w Zespole Szkół Mechanicznych. Na terenie szkolnym katechizował wówczas zaledwie dwa lata do 1953 r., gdyż władze komunistyczne usunęły stamtąd nauczanie religii. Mimo to kontynuował pracę z młodzieżą, organizując zajęcia w kościele gimnazjalnym i zakrystii. W roku 1954, pod nieobecność proboszcza fary ks. Jana Stączka, który został usunięty ze stanowiska przez komunistów, ks. Bal objął zarząd parafii. Funkcję tę sprawował do stycznia 1957 r. Wtedy też powrócił na etat katechety w Liceum. Również i tym razem pracował tam zaledwie dwa lata, gdyż w roku 1959 władze państwowe ponownie usunęły religię ze szkoły. Od tego czasu, przez okres kilkunastu lat, katechizował licealistów w pomieszczeniach kościoła gimnazjalnego. Kolejnym zadaniem jakie zleciły mu w 1966 r. władze diecezjalne było zorganizowanie duszpasterstwa akademickiego w Rzeszowie. W tym celu urządzał spotkania i odczyty dla środowisk studenckich. W roku 1970, po utworzeniu parafii przy kościele gimnazjalnym, został jej pierwszym proboszczem. Doszły mu więc nowe obowiązki, mimo to jeszcze przez kilka lat prowadził katechizację młodzieży, gdyż na sercu leżało mu dobro młodzieży. Nie zaniedbywał przy tym swych najważniejszych zadań – organizowania parafii, animowania pracy duszpasterskiej i troski o świątynię. W roku 1979 odzyskał dla celów kultowych część pomieszczeń kościelnych, przez co naraził się na szykany ze strony władz komunistycznych oraz otrzymał karę jednego roku więzienia w zawieszeniu. Przeprowadził także kompleksowy remont świątyni. Od 29 VIII 1983 r. aż do chwili przejścia na emeryturę w sierpniu 1998 r. był też dziekanem dekanatu Rzeszów I. Ks. Bal był niezwykle barwną postacią Rzeszowa, o ogromnym autorytecie, na co zapracował gorliwością duszpasterską, wieloletnią posługą katechetyczną, głęboką wiarą, przywiązaniem do Kościoła katolickiego oraz szczerym patriotyzmem. Jego działalność i zasługi doceniły zarówno władze kościelne, obdarzając go wieloma godnościami, m. in. kanonią w Jarosławskiej Kapitule Kolegiackiej (2 IX 1975 r.), prałaturą papieską (1992) i tytułem protonotariusza apostolskiego (18 X 2001 r.), jak i władze samorządowe, nadając mu w dniu 23 IV 1994 r. tytuł Honorowego Obywatela Rzeszowa. Zmarł po długiej i ciężkiej chorobie 10 stycznia 2002 r. Pochowany został na rzeszowskim cmentarzu komunalnym na Wilkowyi .

Bełza Stanisław (od 1989 r do 2010) – Urodził się 28 lipca 1935 r. w Mazurach (pow. Kolbuszowa) w rodzinie rolniczej Jakuba i Rozalii z d. Ożóg. Osierocony we wczesnym dzieciństwie przez ojca, wychowywany był przez matkę i ojczyma. Proces edukacyjny rozpoczął w roku 1942 w szkole podstawowej w rodzinnej miejscowości. Pierwsze lata jego nauki szkolnej przypadły więc na czas drugiej wojny światowej. Jej kontynuacja nastąpiła już po wyzwoleniu Polski spod okupacji niemieckiej. Szkołę podstawową ukończył w czerwcu 1949 r. Okoliczności, w których zdobywał wykształcenie elementarne – działania wojenne, okres okupacji, trudności powojenne – bez wątpienia nie sprzyjały prowadzeniu normalnego cyklu edukacyjnego. Niemniej, zdobyta wówczas wiedza pozwoliła mu kontynuować edukację na poziomie średnim. Dalszą naukę podjął już w 1949 r. w Liceum Ogólnokształcącym w leżącym nieopodal rodzinnej miejscowości Sokołowie Małopolskim. Po czterech latach nauki w maju 1953 r. złożył egzamin dojrzałości. Po maturze wstąpił do Wyższego Seminarium Duchownego w Przemyślu, gdzie podjął studia filozoficzno-teologiczne oraz rozpoczął formację ascetyczno-pastoralną. Był to okres przygotowania do pracy duszpasterskiej. Uwieńczył go 7 czerwca 1959 r. przyjęciem sakramentu kapłaństwa, którego udzielił mu w katedrze przemyskiej bp Franciszek Barda – ordynariusz przemyski. Po święceniach pracował jako wikariusz i katecheta w następujących parafiach diecezji przemyskiej: Tryńcza (1959-1961), Wysoka Strzyżowska (1961-1962), Tyczyn (1962-1965) i Łowce (1965). Od grudnia 1965 do lutego 1989 r. był wikariuszem parafii farnej w Rzeszowie. Z posługą wikariuszowską łączył obowiązki katechety młodzieży szkół średnich, położonych na terenie parafii (m. in. Technikum Samochodowego, Zespołu Szkół Gospodarczych, Liceum Ekonomicznego), posługę duszpasterza chorych w Szpitalu Wojewódzkim oraz kapelana więzienia w Załężu (1981-1986). W lutym 1989 r., po śmierci ks. inf. Jana Stączka, długoletniego proboszcza rzeszowskiej fary, został jego następcą. Sprawując funkcję proboszcza kontynuował posługę duszpasterską i katechetyczną w parafii (do 2000 r. uczył religii w Zespole Szkół Gospodarczych) oraz podjął szereg nowych działań, m. in. zadbał o uregulowanie spraw majątkowych parafii i zatroszczył się o otoczenie kościoła. Bez wątpienia jednym z największych jego osiągnięć proboszczowskich w dziedzinie materialnej jest przeprowadzenie kompleksowej renowacji wnętrza kościoła farnego oraz restauracji ołtarzy i zabytkowych pomników. Udziela się również na forum diecezjalnym, m.in. jako duszpasterz prawników, członek Kolegium Konsultorów i Rady Kapłańskiej. Za swe najważniejsze dokonanie zrealizowane na tym forum uważa uposażenie materialne kilku instytucji diecezjalnych, jak np. Kuria Diecezjalna, Dom Biskupi i budynek Instytutu Jana Pawła II. Za swą pracę został nagrodzony wieloma wyróżnieniami kościelnymi, takimi jak: Expositorium canonicale, przywilej noszenia Rokiety i Mantoletu oraz kapelan Honorowy Ojca Świętego. Od 6 stycznia 2000 r. jest kanonikiem gremialnym rzeszowskiej Kapituły Katedralnej.

Ks. Jan Szczupak (2010 –

3. Zakończenie

Proboszcz pełni niezwykle odpowiedzialne zadanie w parafii. Od jego gorliwości duszpasterskiej, od zaangażowania w pracę społeczno-charytatywną zależy bowiem dobro doczesne i uświęcenie parafian. Związane z tym zadaniem obowiązki z pewnością dobrze wypełniali przedstawieni wyżej duszpasterze. Znalazło się bowiem w ich gronie szereg wybitnych osób, m. in. jeden biskup (J.K. Bokum), trzech infułatów (S. Kwiecisz, M. Tokarski, J. Stączek) oraz sześciu dziekanów (Andrzej, S. Kwiecisz, M. Tokarski, S. Gryziecki, M. Tokarski, J. Stączek). Ocena dokonań poszczególnych proboszczów może być jednak niepełna, gdyż poznaniu ludzkiemu nie są znane wszystkie fakty z ich życia bądź też mogą być błędnie zinterpretowane. To jednak co udało się poznać zostało w zarysie przedstawione w niniejszym opracowaniu. Ukazuje ono bowiem sylwetki tych proboszczów rzeszowskiej fary, o których udało się znaleźć w źródłach jakąkolwiek wzmiankę. Warto tu też dodać, iż większość z nich miała święcenia kapłańskie i rezydowała w swojej parafii, tylko do kilku jednak, uwaga ta odnosi się zwłaszcza do okresu przedrozbiorowego, można mieć wątpliwości. Wtedy bowiem znane było zjawisko obsadzania urzędów kościelnych osobami świeckimi, a także zwyczaj kumulacji beneficjów.
Wydaje się, że opracowanie niniejsze zasadniczo spełnia wyznaczony tematem cel. Z uwagi jednak na luki w bazie źródłowej, zwłaszcza w partii dotyczącej personaliów i pracy najwcześniejszych proboszczów, mogą w nim wystąpić drobne nieścisłości. Mimo tych niedociągnięć stanowi ono niewielki, ale ważny przyczynek do dziejów parafii farnej w Rzeszowie oraz może być punktem wyjścia do dalszych, szczegółowych badań.
Ka. A. Motyka