Ludzie

Cząstka Antoni, ks. (1886-1976)

Antoni Cząstka urodził się 31 grudnia 1886 r. w Zarzeczu k. Jarosławia. Edukację rozpoczął w rodzinnej miejscowości, a następnie kontynuował ją w Gimnazjum w Jarosławiu. Już jako gimnazjalista organizował tajne zajęcia z historii Polski oraz zaangażował się w pracę w dziedzinie trzeźwościowej. To ostatnie zadecydowało o jego wstąpieniu w 1905 r. w szeregi Eleuterii – towarzystwa bezwzględnej wstrzemięźliwości od napojów alkoholowych. Gimnazjum ukończył w 1907 r., a następnie przez dwa semestry studiował na kierunku matematyczno-fizycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. W roku 1908 rozpoczął studia filozoficzno-teologiczne w przemyskim Seminarium Duchownym.
Między innymi z jego inicjatywy powstało tam Koło Kleryków Abstynentów. Uwieńczeniem tego okresu jego edukacji były święcenia kapłańskie, które przyjął 29 czerwca 1912 r. w katedrze w Przemyślu. Następnie pracował jako wikariusz w Dynowie (1912 – 1913) i Krośnie (1913 – 1914), administrator Kaszycach (1914-1915) i ekspozyt w Łobozewie (1915-1922). Umiejętnie przy tym łączył obowiązki duszpasterskie z działalnością społeczno-trzeźwościową. Między innymi zakładał lokalne koła organizacji trzeźwościowych, prowadził kursy dla analfabetów i zajęcia z zakresu wiedzy rolniczej. W roku 1917 współuczestniczył w tworzeniu przemyskiego oddziału Związku Księży Abstynentów i został jego wiceprezesem (od 1925 – prezes). Przez rok pełnił obowiązki katechety w Drohowyżu, w archidiecezji lwowskiej (1922-1923).

Następnie, z dniem 1 września 1923 r. objął posadę stałego katechety przy szkole powszechnej żeńskiej im. Seweryny Duchińskiej w Rzeszowie. Pracował tam przez 24 lata, aż do roku 1947. Również i ten etap jego pracy kapłańskiej zdominowany był przez działalność trzeźwościową. Założył miejscowe koła Katolickiego Związku Abstynentów, Polskiej Ligi Przeciwalkoholowej, Filareckiego Związku Elsów oraz animował pracę Bractw – Wstrzemięźliwości i Świętych Aniołów Stróżów. Był też członkiem naczelnych władz większości z tych organizacji. Podczas pobytu w Rzeszowie organizował między innymi Tygodnie Propagandy Trzeźwości, plebiscyty i kursy trzeźwościowe. Nadto zamieszczał na łamach miejscowych czasopism artykuły poświęcone zagadnieniu trzeźwości oraz współuczestniczył w redagowaniu miesięcznika „Okólnik Filarecki”.

W roku 1947 został dyrektorem działu trzeźwościowego w Krajowej Centrali Caritas w Krakowie. Urząd ten sprawował do 1949 r., do chwili przejścia na emeryturę. Zamieszkał wówczas na stałe w Krakowie, gdzie najpierw był kapelanem sióstr felicjanek (1948-1964), a następnie urszulanek (1964-1976). Po przejściu na emeryturę aż do końca swego życie kontynuował pracę abstynencką.

Ks. Cząstka swej aktywności kapłańskiej nie ograniczył jedynie do propagowania trzeźwości, choć ta niejako zdominowała jego posługiwanie, ale był też gorliwym duszpasterzem i katechetą. Szczególnie zasłużył się jako wychowawca w rzeszowskich szkołach powszechnych żeńskich: im. S. Duchińskiej i im. M. Konopnickiej. Był przede wszystkim katechetą-praktykiem, uczącym przystępnie i zrozumiale. Wykładaną treść przybliżał za pomocą rysunków i obrazów, a następnie łączył z życiem. Wśród uczennic promował życie organizacyjne zakładając dla nich szkolne koła Krucjaty Eucharystycznej. W trosce o podniesienie swych kwalifikacji zawodowych włączył się aktywnie w pracę rzeszowskiego koła Księży Katechetów; m.in. przez kilka lat był jego przewodniczącym. Zapisał się też jako autor wielu publikacji, poruszających praktyczne problemy pastoralne i moralne. Warto tu wspomnieć o następujących: O polską terminologię w nowym kodeksie, „Miesięcznik Katechetyczny i Wychowawczy”, 7(1918), s. 187-190; Wiara w Boga i czyn z wiary. Opowiadania katechizmowe z przykładami, cz. 1, Lwów 1926; cz. 2, Lwów 1928; Magnificat. Pobożne wzniesienie duszy do Boga w modlitwie i pieśni, Rzeszów 1937; Zdrowie i życie ludzkie w szponach alkoholizmu, Rzeszów 1946; Sobrii estote, Kraków 1948; Duży katechizm religii katolickiej, Poznań 1958.

W życiu odznaczał się wieloma ważnymi cnotami: głęboką pobożnością, pracowitością oraz surową ascezą. Zmarł 3 II 1976 r. w Krakowie i pogrzebany został na tamtejszym cmentarzu Rakowickim.

Literatura: Archiwum Archidiecezji Przemyskiej, Akta Personalne Kapłanów, teczka „Cz’, tabela służbowa ks. A. Cząstki; tamże, Muniak J., Nekrolog – śp. ks. kanonik Antoni Cząstka, mps; tamże, dane biograficzne śp. Ks. Kan. Antoniego Cząstki; tamże, Akta Dekanalne, sygn. XXII, Sprawozdania dziekańskie z wizytacji szkół w Rzeszowie w roku szkolnym 1924/25 i 1929/30; Archiwum Parafii pw. Chrystusa Króla w Rzeszowie, Akta ks. J. Jałowego, Pismo ks. A. Cząstki do B. Cmeli, 24 IX 1954; (rec), Ks. A. Cząstka, Wiara w Boga i czyn z wiary. Opowiadania katechizmowe z przykładami, cz. 1, Lwów 1926, „Kronika Diecezji Przemyskiej”, 26(1926), z. 3-5, s.112; (rec), Sobczański A., Cząstka Antoni, Wiara w Boga i czyn z wiary, „Przegląd homiletyczny”, 5(1927), s. 67; Ciemniewski J., Zwiazek Księży Abstynentów na Małopolskę, w: Polski Związek Księży Abstynentów. Pamiętnik z okazji 25-lecia istnienia, Poznań 1927, s. 31,41; Leonhard B., Jubileusz księdza Antoniego Cząstki, „Tygodnik Powszechny”, 29(1975), nr 40; Ks. Antoni Cząstka – misja trzeźwości, „Materiały Problemowe”, 5(1976), nr 10, s. 131-137; Motyka A., Apostoł trzeźwości, „Niedziela Południowa”, 43(2000), nr 32, s. 2; tenże, Cząstka Antoni (1886-1976), w: Słownik katechetyków polskich XX w. , red. R. Czekalski, Warszawa 2003; tenże, Życie religijne w Rzeszowie w okresie międzywojennym 1918-1939, Rzeszów 2000, passim; Szurlej J., Cząstka Antoni, w: Encyklopedia Katolicka, red. R. Łukaszyk, L. Bieńkowski, F. Gryglewicz, t. 3, Lublin 1985, kol. 781.
Ks. A. Motyka