Ludzie

Jałowy Józef, Ks., (1885-1954)

Urodził się 27 grudnia 1885 r. w Skurowej k. Brzostku w wielodzietnej rodzinie chłopskiej Jana i Marii z d. Nawracaj. Kształcił się najpierw w szkole ludowej w Brzostku (1893-1897), a następnie w Państwowym Gimnazjum im. króla Stanisława Leszczyńskiego w Jaśle (1897-1905). W okresie nauki gimnazjalnej zetknął się z ruchem niepodległościowym, który w dużym stopniu wpłynął na jego postawę patriotyczno-społeczną.
Po maturze, w roku 1905 wstąpił do Seminarium Duchownego w Przemyślu. Podczas czteroletnich studiów zdobył gruntowne wykształcenie filozoficzno-teologiczne oraz dobre przygotowanie pastoralne do posługi kapłańskiej. Etap ten uwieńczył dnia 24 czerwca 1909 r. przyjęciem sakramentu kapłaństwa z rąk bp. Józefa Sebastiana Pelczara. Pierwszą jego placówką duszpasterską była parafia w Mościskach, jedna z największych w diecezji przemyskiej, gdzie w latach 1909-1910 pracował jako wikariusz. Dał się tam poznać jako gorliwy duszpasterz i aktywny działacz społeczny. Był m. in. skarbnikiem Komitetu Budowy kościoła w Lackiej Woli, sekretarzem Towarzystwa św. Wincentego à Paulo, członkiem Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. W roku 1910 został przeniesiony do Rudnika n. Sanem. Tam przez dwa lata posługiwał jako wikariusz i tymczasowy katecheta w Męskim Seminarium Nauczycielskim. Pełnił nadto obowiązki prezesa Kasyna Mieszczańskiego. Zadbał też w tym czasie o podniesienie swych kwalifikacji zawodowych, zaliczając w roku 1911 egzamin na katechetę szkół średnich. Następnie był zastępcą katechety w Gimnazjum w Jaśle (1912/13) i w I Gimnazjum w Rzeszowie (1913/14). Po wybuchu I wojny światowej na kilka lat opuścił Rzeszów. Posługiwał wówczas jako kapelan wojskowy. Z tą pracą udało mu się połączyć dalsze studia teologiczne, które odbył na uczelniach we Wiedniu i Lwowie. Ukończył je w roku 1916, zdobywając tytuł doktora teologii.

W lipcu 1918 r. władze wojskowe przeniosły go do Rzeszowa do pracy duszpasterskiej w tamtejszym garnizonie. W tym charakterze posługiwał do stycznia 1919 r., a następnie powrócił do pracy katechetycznej w rzeszowskim I Gimnazjum. Począwszy od roku 1924 był katechetą Męskiego Seminarium Nauczycielskiego w Rzeszowie (przekształconego w 1937 r. w Liceum Pedagogiczne). Obowiązki te spełniał, z dwiema przerwami – na wyjazd do Stanów Zjednoczonych (1927/28) i podczas II wojny światowej – aż do 1949 r., kiedy przeszedł na emeryturę. Prócz tego przez kilka lat okresu międzywojennego nauczał religii w rzeszowskim Prywatnym Seminarium Nauczycielskim Żeńskim, szkole powszechnej im. M. Konopnickiej, a podczas okupacji w szkole powszechnej im. św. Scholastyki i w Gimnazjum Krawieckim. Po przejściu na emeryturę prowadził jeszcze katechezę w szkole powszechnej w Staroniwie.

Katechizacja stanowiła jedną z ważniejszych form jego aktywności duszpasterskiej. Był on katechetą-praktykiem, przystępnie wyjaśniającym wychowankom prawdy wiary i zasady moralności katolickiej. Stale doskonalił swe umiejętności pedagogiczne, uczestnicząc czynnie w pracach rzeszowskiego Koła Księży Katechetów. W celu uaktywnienia religijnego swych uczniów założył w Seminarium koło Sodalicji Mariańskiej, zrzeszające dużą grupę młodzieży i bardzo prężnie funkcjonujące. Był on nadto moderatorem diecezjalnym Sodalicji Mariańskiej Uczniów Szkół Średnich. Jako katecheta zatroszczył się o wybudowanie w Rzeszowie kościoła seminaryjnego pw. Chrystusa Króla (1931-1937). Na nim spoczął ciężar gromadzenia środków materialnych i organizacji prac, m. in. na rzecz budowy kościoła prowadził kwestę w kraju i Stanach Zjednoczonych. W roku 1936 został rektorem wznoszonej świątyni, zaś w 1949 – pierwszym proboszczem erygowanej przy niej parafii.

Ważną dziedziną jego posługi była działalność społeczna. Aktywnie uczestniczył w pracach różnorakich organizacji rzeszowskich, głównie religijnych i charytatywnych. Opiekował się żeńskimi kołami Sodalicji Mariańskiej, Towarzystwem Sług pw. św. Zyty i Caritasem. Był m. in. skarbnikiem Towarzystwa Ochrony Młodzieży (1921-1939), przewodniczącym Miejskiego Obywatelskiego Komitetu Pomocy Zimowej dla Bezrobotnych (od 1935), członkiem Powiatowej Rady Opiekuńczej w Rzeszowie (od marca 1940), delegatem biskupim rzeszowskiego oddziału Polskiego Czerwonego Krzyża (od 1944) oraz uczestniczył w pracach Wojewódzkiej Opieki Społecznej (1944-1949). Udzielał się też w Radzie Miejskiej Rzeszowa, do której został wybrany w 1939 i 1947 r.

Jeszcze podczas I wojny światowej rozpoczął starania o koronację łaskami słynącej figury Matki Bożej z Przeczycy, swej rodzinnej parafii. W tym celu opracował potrzebną dokumentację, uzyskał zgodę władzy duchownej i wespół z miejscowym Komitetem Parafialnym przygotował uroczystość koronacyjną. Koronacji figury dokonał bp K. J. Fischer w roku 1925.

Ks. Jałowy zapisał się również w dziedzinie publicystycznej. M. in. był redaktorem tygodnika „Ziemia Rzeszowska”, jednym z dyrektorów rzeszowskiej Drukarni Udziałowej oraz redaktorem pisemka sodalicyjnego „Pod znakiem Chrystusa i Maryi”. Ponadto opublikował kilkadziesiąt prac – książki, artykuły, broszury – głównie o charakterze dydaktycznym i dewocyjnym. Do najważniejszych należy zaliczyć następujące pozycje: Brevis historia Gloriosissimae Genitricis Mariae Przecycensis, Resoviae 1923; Cudowna Matka Boska Przeczycka. Z okazji koronacji statuy Matki Boskiej. [Dzieje parafii przeczyckiej, cz. 2], Rzeszów 1925; Dzieje parafii przeczyckiej. Z okazji koronacji statuy Matki Boskiej, cz. 1, Rzeszów 1925; Historia Gimnazjum I w Rzeszowie, „Ziemia Rzeszowska i Jarosławska”, 6(1924), nr 1-3, 7, 8, 12, 13, 20, 25, 34, 49; 7(1925), nr 3, 5, 21, 23; Historia Kościoła katolickiego. Podręcznik dla szkół średnich, Miejsce Piastowe 1931 – jest to uzupełnienie i poszerzenie pracy W. Chotkowskiego; Historia Towarzystwa Sług pod wezwaniem św. Zyty w Rzeszowie, Rzeszów 1925; Kto i jak powinien pisać historię szkoły polskiej, „Miesięcznik Katechetyczny i Wychowawczy”, 5(1916), s. 297-301; Kurs pedagogiczny w Würzburgu. Sprawozdanie, tamże, 7(1918), s. 93-96; W sprawie matury z religii, tamże, 15(1926), s. 192-194; /rec./, T. Gunia, Zasady wiary katolickiej na tle dziejów biblijnych, cz. 1, Stary Zakon, Lwów 1925, tamże, 15(1926), s. 204-205; /rec./, Nowy podręcznik do nauki religii. Ks. Tomasz Gunia, Zasady wiary katolickiej na tle dziejów biblijnych, cz. 2, tamże, 16(1927), s. 425-426; W sprawie programu pracy w Sodalicjach Mariańskich, „Kronika Diecezji Przemyskiej”, 27(1927), s. 87-89.

Zmarł 8 lutego 1954 r. w Rzeszowie i został pochowany na tamtejszym cmentarzu Pobitniańskim. Społeczność rzeszowska, w dowód wdzięczności za jego wieloraką posługę i poświęcenie, nadała jego imię ulicy, przy której znajduje się wybudowana przezeń świątynia.

Literatura:
Archiwum Archidiecezji Przemyskiej, Akta Personalne Kapłanów, S. Momidłowski, Śp. ks. Józef Jałowy, mps; tamże, Akta Dekanalne, sygn. XXII, Sprawozdania dziekańskie z wizytacji szkół w Rzeszowie w roku szkolnym 1924/25 i 1929/30; tamże, Akta Parafialne, sygn. 230d, teczka parafii Rzeszów-Chrystusa Króla; Archiwum Parafii pw. Chrystusa Króla w Rzeszowie, Akta ks. J. Jałowego; Sprawozdanie Dyrekcji Pryw[atnego] Seminarium Nauczycielskiego Żeńskiego w Rzeszowie za okres szkolny od 1915/16 – 1926/27, Rzeszów 1927, s. 22-33; Sprawozdanie Dyrekcji Męskiego Seminarium Nauczycielskiego w Rzeszowie za rok szkolny 1925/6, Rzeszów 1926, s. 3; toż za lata 1926-1939; Kret W., Ks. Józef Jałowy (1885-1954), Rzeszów 1996; Łoza S., Czy wiesz kto to jest?, Warszawa 1938; Motyka A., Jałowy Józef (1885-1954), w: Słownik katechetyków polskich XX wieku, red. R. Czekalski, Warszawa 2003. s. 82-83; tenże, Sługa Chrystusa Króla, „Niedziela Południowa”, 44(2001), nr 20, s. 2; tenże, Życie religijne w Rzeszowie w okresie międzywojennym (1918-1939), Lublin-Rzeszów 2000; Nabywaniec S., Ks. Józef Jałowy (1885-1954) – Duszpasterz Rzeszowa, „Zwiastowanie”, 2(1993), nr 4, s. 108-112; Szal A., Duchowieństwo diecezji przemyskiej o.ł. w latach 1918-1939, w: Premislia Christiana, red. T. Śliwa, t. 3, Przemyśl 1989/90, s. 15-266; Śliwa T., Jałowy Józef, w: Słownik Polskich Teologów Katolickich, t. 5, s. 570-573; tenże, Jałowy Józef, w: Encyklopedia Katolicka, t. 7, kol. 742.
Ks. Andrzej Motyka