Bp Edward Białogłowski

Katechetyczny wymiar posługi biskupa Edwarda Białogłowskiego

Wpisany przez Admin

Ks. Marek Winiarski Rzeszów
KATECHETYCZNY WYMIAR POSŁUGI KS. BISKUPA EDWARDA BIAŁOGŁOWSKIEGO
„IN VIRTUTE SPIRITUS SANCTI”

Kościół jako wspólnota wierzących kontynuując misję Jezusa Chrystusa jest wciąż posłany i ożywiany przez Ducha Świętego, aby stawał się nauczycielem wiary (por. DOK 78). Misję tę Kościół realizuje przede wszystkim przez przepowiadanie słowa. Jedną zaś z form posługi słowa stanowi katecheza (por. DOK 63).
Polska myśl i praktyka katechetyczna rozwijała się po Soborze Watykańskim II bardzo intensywnie i ma do odnotowania wiele cennych osiągnięć. Dotyczą one różnych dziedzin posługi katechetycznej, zarówno organizacji samej katechezy, jak i formacji katechetów. W tym miejscu należy wspomnieć, że odnowa katechetyczna nie mogłaby się dokonać bez konkretnych ludzi, wybitnych praktyków i teoretyków katechezy, których wysiłki prowadziły do powstania nowych ujęć i koncepcji, służących dostosowywaniu katechezy do aktualnych uwarunkowań. Wielki wkład w troskę o katechezę wnosi J.E. Ks. Biskup Edward Białogłowski. Niniejszy artykuł poświęcony jest katechetycznej posłudze Ks. Biskupa i Jego zaangażowaniu, aby słowo w mocy Ducha Świętego docierało na różnorodną glebę serc dzieci, młodzieży i dorosłych, a także w formowaniu tych, którzy katechizują.

1. Katecheza rodzinna w Rzeplinie

W podstawowych dokumentach katechetycznych, jakie ukazały się w wymiarze Kościoła powszechnego, najwięcej miejsca poświęca się katechezie rodzinnej. Stanowisko takie wydaje się być ze wszech miar uzasadnione, gdyż ten rodzaj katechezy jest i czasowo pierwszy w odniesieniu do systematycznej katechezy parafialnej czy szkolnej, i najbardziej odzwierciedlający naturę Kościoła oraz prowadzonej przezeń misji. Dali temu wyraz Ojcowie Soboru Watykańskiego II, gdy w deklaracji o wychowaniu chrześcijańskim Gravissimum educationis przypomnieli, że najpierw w rodzinie doświadcza się Kościoła, a dzieci tylko przez nią mogą być najbardziej skutecznie wprowadzone w życie ludu Bożego (zob. DWCH 3). Sama zaś rodzina posiada „wielkie znaczenie (…) dla życia i rozwoju samego ludu Bożego” (DWCH 3). Natomiast w Konstytucji dogmatycznej o Kościele Lumen gentium Kościół nie tylko nazywa sam siebie domem Boga, „w którym (…) mieszka Jego rodzina” (KK 6), ale można w tym dokumencie znaleźć określenie, że rodzina jest niejako Kościołem domowym (zob. KK 11). Także wprost o rodzinie będącej w bezpośredniej relacji do Kościoła poucza Konstytucja duszpasterska o Kościele w świecie współczesnym Gaudium et spes: „(…) rodzina chrześcijańska (…) przez miłość małżonków, ofiarna, płodność, jedność i wierność, jak i przez miłosną współpracę wszystkich członków ujawniać będzie wszystkim żywą obecność Zbawiciela w świecie oraz prawdziwą naturę Kościoła” (KDK 48).
Rozwinięciem nauki soborowej o rodzinie jest adhortacja apostolska Jana Pawła II Familiaris consortio, w której papież mówi bezpośrednio o Kościele jako rodzinie Bożej. Wyznacza jej także określone zadania, w których na pierwszym miejscu wymienia budowanie Kościoła: „W rodzinie bowiem osoba ludzka nie tylko rodzi się i stopniowo, poprzez wychowanie, wprowadzana jest we wspólnotę ludzką, ale także poprzez odrodzenie chrzcielne i wychowanie w wierze wprowadzana jest w rodzinę Bożą, jaką jest Kościół” (FC 15). Przypomina także to, co już zostało powiedziane w soborowej Konstytucji Lumen gentium, że rodzina jest „niejako Kościołem w miniaturze [Ecclesia domestica] (FC 49), a „Kościół znajduje w rodzinie, zrodzonej z sakramentu, swoją kolebkę i miejsce, w którym wchodzi w pokolenia ludzkie, a one w Kościół” (FC 15).
W optyce tak zarysowanej nauki Kościoła o rodzinie jest czymś naturalnym, że to właśnie rodzice są pierwszymi wychowawcami swoich dzieci, także wychowawcami chrześcijańskimi.

W takiej rodzinie wzrastał ks biskup Edward Białogłowski. Pobożność i gorliwość posługi kapłańskiej i biskupiej miała swój początek w atmosferze domu rodzinnego. Rytm życia rodziny Białogłowskich wytyczały: modlitwa i ciężka praca na roli. Klimat rodzinnego domu przepojonego rytmem gospodarskich obowiązków, modlitwy i ludzkiej przyjaźni, kształtowały zręby osobowości przyszłego kapłana i biskupa. Rodzinna katecheza rodziców Stanisława i Katarzyny wpłynęła na umiłowanie katechetycznej posługi słowa.

2. Okres katechetycznej formacji

W 1954 r. ks. bp Edward Białogłowski rozpoczął naukę w Szkole Podstawowej w rodzinnej miejscowości w Rzeplinie. Był to również czas uczestnictwa w katechezie systematycznej, która miała swoje miejsce w szkolnym nauczaniu religii. Katechetą w Szkole Podstawowej był ks. Karol Prokop. Lata formacji katechetycznej Ks. Biskupa w Szkoli Podstawowej przypadły na bardzo trudny okres katechizacji. Wobec sytuacji praktycznego usunięcia katechezy ze szkoły Kościół stanął wobec konieczności podjęcia podstawowej decyzji o realizowaniu katechezy w kościołach i innych obiektach sakralnych. Ks. Biskup do szóstej klasy włącznie uczestniczył w katechezie szkolnej, natomiast w klasie siódmej uczęszczał na katechizację parafialną w punkcie katechetycznym przy parafii Matki Bożej Szkaplerznej w Rozborzu Okrągłym. Była to tzw. katecheza synchronizowana, polegająca na ścisłej korelacji między kazaniem niedzielnym, a katechezą parafialną. W tej koncepcji katechezy przeniesiono na grunt kościelny formy pracy szkolnej. Wyposażono salki katechetyczne w ławki i tablice oraz stosowano dzienniki i świadectw na zakończenie roku.
W 1956 r. doszło w Polsce do zmiany sytuacji społeczno-politycznej co zaowocowało próbą normalizacji stosunków Państwo-Kościół. Religia powróciła do szkół jako przedmiot nadobowiązkowy. Nadzieję na normalizację stosunków pomiędzy władzą ludową a Kościołem katolickim jednak zawiodły. Ostateczny kres nauce religii w szkołach przyniosła ustawa sejmowa z 15 lipca 1961 r.

W 1961 r. Ks. Biskup rozpoczął naukę w Liceum Ogólnokształcącym w Jarosławiu. Katechizacja odbywała się nadal przy parafiach. Przez okres czterech lat katechetą był ks. dr Bronisław Fila. Po maturze, w 1965 r., rozpoczął studia filozoficzno-teologiczne w Wyższym Seminarium Duchownym w Przemyślu. Jednak został zmuszony do przerwania formacji seminaryjnej, gdyż w 1966 r. otrzymał wezwanie do odbycia służby wojskowej. Pełnił ją przez dwa lata w specjalnej jednostce kleryckiej, zlokalizowanej w Bartoszycach. Po jej zakończeniu wrócił do seminarium i kontynuował przerwane studia. Wśród przedmiotów teologicznych była katechetyka. Mistrzami katechetycznego zapału byli ks. Jan Stanisz i ks. Bronisław Twardzicki. Czas pobytu w Seminarium w Przemyślu był dla młodego człowieka kolejnym etapem rzetelnej formacji intelektualnej, duchowej i konsekwentnego zmierzania do kapłaństwa. Z wielkim szacunkiem wspomina dziś swoich profesorów Każdy z nich pozostawił w alumnie niezatarte do dziś wspomnienia. I przywołuje z radością i ciepłem. O każdym ze swoich profesorów mówi jak o niepowtarzalnych osobowościach i wzorcach osobowych.

Kapłaństwo, o jakim marzył, było malowane przykładem jego rodziców, katechetów, nauczycieli i wychowawców i w końcu kapłanów profesorów oraz obserwowanych podczas kleryckich praktyk kapłanów – duszpasterzy. Bacznie obserwując życie wiedział, że nie jest to droga pozbawiona trudności, ale piękna w służbie Bogu i ludziom.
Studia i formację seminaryjną ukończył 17 czerwca 1972 r. przyjęciem sakramentu kapłaństwa, który otrzymał przez posługę bp. I. Tokarczuka

3. Praca katechety

Dla kapłana po świeceniach marzeniem była praca z ludźmi. (ma przede wszystkim pozwalała uwierzyć, że jest się potrzebnym w służbie Bogu i ludziom. Ks. biskup Edward Białogłowski pracował jako wikariusz w parafiach: Szebnie (1972-1974) i Krosno-Polanka (1974-1979). W latach l979-1983 odbył studia specjalistyczne z teologii dogmatycznej na Wydziale Teologii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Równocześnie, od 1981 r., z pracą naukową łączył obowiązki wikariusza w Chmielowie. Z wielkim oddaniem podjął kapłańskie zadania, spośród których najwięcej czasu poświęcał katechezie. Praca katechety w parafii nic ograniczała się tylko do godzin systematycznej katechezy, ale jej przedłużeniem było duszpasterstwo katechetyczne w parafii i spędzanie wolnego czasu z dziećmi i młodzieżą. Przez cały czas pracy jako wikariusz w parafiach Ks. Biskup katechizował w punktach katechetycznych w Szebniach, Turaszówce i Chmielowie. Specyfiką katechezy wówczas stała się jej organizacja. Gdy nie można było uczyć w szkole – uczono w budynkach kościelnych i domach prywatnych. Powodowało to, że małe dzieci przychodziły do punktu katechetycznego z matką, czy ojcem. Katecheza skierowani do dzieci i młodzieży była niejako skierowana do całej rodziny. Rodzice słuchali katechezy i mogli weryfikować na bieżąco swoje życie chrześcijańskie. Przyjęła się również w Polsce praktyka oddzielnej katechezy przedsakramentalnej skierowanej do rodziców.

W 1983 r. ks. biskup Edward Białogłowski został sekretarzem ks. bp ordynariusza diecezji przemyskiej Ignacego Tokarczuka. Nowe obowiązki nie ostudziły zapału katechetycznego. Ks. bp Edward Białogłowski nadal angażował się w posłudze słowa prowadząc katechezy dla dzieci, młodzieży i dorosłych podczas rekolekcji i misji parafialnych, a także wspierając i dzieląc się swoim doświadczeniem z tymi, którzy katechizowali.

4. Posługa katechetyczna w latach 1988-1989

Dnia 30 listopada 1987 r. został prekonizowany biskupem tytularnym Pomarii i biskupem pomocniczym w Przemyślu. Sakrę biskupią przyjął 6 stycznia 1988 r. Za hasło swej pasterskiej posługi obrał słowa: „In virtuti Spiritus Sancti”. W diecezji przemyskiej był następnie wikariuszem genralnym, przewodniczącym Wydziału Nauki Chrześcijańskiej oraz duszpasterzem i koordynatorem Ruchu Swiatło-Życie.
Aby działalność katechetyczna mogła być prowadzona w sposób skuteczny i skoordynowany, jest rzeczą konieczną, aby zaistniały odpowiednie struktury organizacyjne tego rodzaju oddziaływania Dlatego ks. biskup ordynariusz Ignacy Tokarczuk koordynację katechizacji w diecezji przemyskiej zlecił księdzu biskupowi Edwardowi Białogłowskiemu.
W latach 1988-1989 ks. Biskup prowadził ćwiczenia katechetyczne w Wyższym Seminarium Duchownym w Przemyślu oraz troszczył się o katechizację dzieci, młodzieży i dorosłych w parafii, a także o stałą formację wszystkich katechizujących. Do najważniejszych zadań koordynatora pracy katechetycznej w diecezji należały: analiza sytuacji odnośnie do wychowania do wiary i precyzowanie realnych potrzeb diecezji w stosunku do praktyki katechetycznej; opracowanie programu działania dla wskazania celów, zaproponowania kierunków i konkretnych działań katechetycznych; pomoc i formacja katechetów; opracowanie, a przynajmniej wskazanie parafiom i katechetom pomocy w postaci katechizmów, programów, podręczników itp.; rozwijanie i wspieranie „podstawowych komórek” działalności katechetycznej, jakimi są instytucje katechezy parafialnej, katechumenat chrzcielny itp.; troska o przygotowanie nowych kadr katechetycznych; współpraca z referatem liturgicznym dla uwzględnienia elementów liturgii w katechezie, szczególnie w katechezie mistagogicznej.

5. Posługa na rzecz katechezy w diecezji rzeszowskiej

Dnia 25 marca 1992 r. papież Jan Paweł II na mocy bulli papieskiej „Totus Tuus Poloniae Populus” dokonał reorganizacji struktur kościelnych na terytorium Polski. Wśród 13 nowych diecezji powstała Diecezja Rzeszowska. Pierwszym biskupem diecezji został ks. biskup Kazimierz Górny. Pierwsze miejsce wśród instytucji wspierających biskupa diecezjalnego w zarządzaniu całą diecezją zajmuje wikariusz generalny (por, KPK kan. 475 par. 1). Dnia 25 marca 1992 r. wikariuszem generalnym został mianowany dotychczasowy biskup pomocniczy diecezji przemyskiej bp Edward Białogłowski. Biskup ordynariusz przy pomocy bpa Edwarda Białogłowskiego przystąpił do tworzenia podstawowych struktur diecezjalnych i organizacji działalności katechetycznej”.
Katechizacja jest podstawowa działalnością ewangelizacyjna diecezji. Dokumenty katechetyczne wymieniają szereg obowiązków w zakresie katechizacji jakich każdy biskup w diecezji winien podejmować poprzez Referat Katechetyczny. Należą do nich: sporządzenie planu katechetycznego w diecezji, nadzór nad katechetami, wypełnienie planu katechetycznego, organizacja rekolekcji, prowadzenie spraw personalnych i organizacyjnych dotyczących katechezy, koordynacja całej działalności katechetycznej, inspirowanie działań katechetyczno-wychowawczej w diecezji, organizacja kształcenia i dokształcania katechetów, wykonywanie innych zleconych zadań przez biskupa (por. DCG 109, 12 DOK 265-267. 279-284; CT 63; PDK 137).

Dnia 20 lipca 1992 r. ks. Biskup Ordynariusz powołał do istnienia Wydział Nauki Chrześcijańskiej. Wraz z powrotem religii do szkół w 1990 r. należało spełniać z roku na rok nowe standardy nauczania i w związku z tym należało zadbać o nową jakość kształcenia. Dlatego we wrześni 1992 r. powołano do istnienia Diecezjalne Studium Katechetyczne, które dekretem z 2 sierpnia 1993 r. Biskup Rzeszowski przekształcił w Diecezjalne Kolegium Teologiczne, mające siedzibę w budynku katechetycznym parafii farnej w Rzeszowie. Dyrektorem kolegium został ks. bp Edward Białogłowski, który prowadził zajęcia z duchowości. Wśród wielu funkcji w celu lepszej koordynacji katechizacji w diecezji Ks. Biskup kieruje pracami Wydziału Katechetycznego oraz jest diecezjalnym wizytatorem ds. katechezy i ekspertem ds. awansu zawodowego nauczycieli.

Dekretem Biskupa Ordynariusza z 8 kwietnia 1993 r. zostało erygowane Wyższe Seminarium Duchowne Diecezji Rzeszowskiej z siedzibą w Rzeszowie. Ks. bp Edward Białogłowski w seminarium podjął wykłady z dogmatyki, a także od 2002 r. prowadzi Kółko Katechetyczne dla seminarzystów, w celu ich lepszego przygotowania do pracy katechetycznej. Dla uwagi zasługuje troska Ks. Biskupa o wyposażenie pomocy katechetycznych, z których klerycy korzystają prowadząc katechezy w ramach swoich ćwiczeń. Również wraz przedstawicielami kleryków uczestniczy w Ogólnopolskich Sympozjach Katechetycznych w Katolickim Uniwersytecie Jana Pawła II w Lublinie, w których rokrocznie podejmowane są najaktualniejsze problemy związane z katechizacją w Polsce, kładąc wyraźny nacisk na związek pomiędzy teorią i praktyką katechetyczną.

Wkład Ks. Biskupa w formację katechetów przejawia się w organizowaniu sesji i sympozjów naukowych, służących permanentnemu podnoszeniu kwalifikacji. Ks. Biskup dba o permanentną formację katechetów duchownych i świeckich, według wypracowanych w przeszłości wzorców wzbogacanych o nowe formy. Przede wszystkim zapraszał na spotkania katechetyczne znaczących katechetyków i tworzył warunki do owocnego dzielenia się przez nich z katechetami swoją wiedzą i doświadczeniem. Na spotkaniach diecezjalnych, w których uczestniczyli zarówno katecheci duchowni jak i świeccy, wielką wagę przykładał do starannego przygotowania Mszy św. i włączania uczestników liturgii do różnych posług.

Do stałych elementów formacyjnych należą pielgrzymki katechetów do sanktuariów diecezjalnych i ogólnopolskich, jak również doroczne rekolekcje dla wszystkich zaangażowanych w katechizację. Ks. biskup Edward Białogłowski organizował dla katechetów sympozja katechetyczne, katechezy pokazowe. Wszystko po to, by poziom katechezy był jak najwyższy. Posługa Ks. Biskupa na rzecz katechezy i katechizacji koncentruje się na środowisku katechetycznym, katechezie szkolnej i parafialnej w kontekście całej działalności duszpasterskiej Kościoła, na katechezie funkcjonującej w stowarzyszeniach, grupach i ruchach.

Z perspektywy lat, gdy stajemy wobec Ks. Biskupa z podziękowania mu za ubogacenie katechizujących i katechizowanych swoim kapłaństwem i darami naturalnymi, można dostrzec, że Jego biskupie zawołanie „In virtute Spiritus Sancti” urzeczywistnia się w katechetycznej działalności Kościoła rzeszowskiego. Katecheza, stanowiąc bezsprzecznie priorytetową wartość w posłudze Ks. Biskupa, stała się drogą do uformowania wielu ludzi do umiłowania Kościoła i odkrycia w nim rodzinnego domu, w którym człowiek sycony Bożą i ludzką miłością może wzrastać i swoim dojrzewaniem w wierze ubogacać innych.

Ks. Marek Winiarski, KATECHETYCZNY WYMIAR POSŁUGI KS. BISKUPA EDWARDA BIAŁOGŁOWSKIEGO „IN VIRTUTE SPIRITUS SANCTI”, w: W mocy Ducha Świętego. Księga pamiątkowa dla Jego Ekscelencji Księdza Biskupa Edwarda Białogłowskiego z okazji XXV rocznicy święceń biskupich, red. P. Mierzwa, M. Nabożny, Rzeszów 2013, s.418-425.