Inne artykuły Newsy

„Lulajże Jezuniu” – kolęda sercu bliska

Wpisany przez red.

To najpiękniejsza kołysanka świata. W jej rytm Najświętsza Matula tuli Boże Dziecię…
A jaka jest historia tej przeuroczej, wzruszającej kolędy, która na całym świecie jest synonimem polskości i chrześcijańskiej kultury? Jak twierdzą badacze, powstała ona najprawdopodobniej w połowie XVII wieku, choć pierwszy zapis tekstu znajdujemy w zbiorze z 1705 roku zachowanym w Archiwum Archidiecezjalnym w Poznaniu.

Kolejne zapisy tekstu kolędy znajdujemy w rękopisach z połowy XVIII wieku, m.in. Sióstr Benedyktynek w Staniątkach, kancjonałach Sióstr Franciszkanek czy Karmelitanek i innych. Po raz pierwszy tekst kolędy ukazał się drukiem w lwowskiej oficynie Szlichtynów w zbiorze kantyczek w 1767 roku, a następnie w 1785 roku.

Zapis melodii kolędy, jakże sercu bliskiej – w nieco innej wersji, niż znamy ją dzisiaj – ukazał się drukiem w 1843 roku w drukarni Stanisława Gieszkowskiego w antologii Ks. Michała Marcina Mioduszewskiego pt. „Pastorałki i kolędy z melodyjami czyli piosnki wesołe ludu w czasie świąt Bożego Narodzenia po domach śpiewane a przez X.M.M.M. zebrane. Uwaga: Piosnki te w kościele śpiewane być niepowinny.” A uzbierało się ich w omawianym zbiorze 292. Właśnie ukazał się reprint tego wydania.

Jak to zwykle bywa, przez lata tekst i melodia kolędy ulegały zmianom. Może warto przyjrzeć się zapisowi tekstu kolędy we wspomnianym zbiorze Ks. M.M. Mioduszewskiego, jakże zasłużonego badacza i wydawcy wszelkich śpiewów i pieśni kościelnych, nie tylko kolęd. Oto ów zapis, oznaczony jako „Kolęda 42”, który przedstawiam z zachowaniem oryginalnej pisowni.

Lulajże Jezuniu moja perełko, lulaj ulubione me pieścidełko.
Zamknijże zmrużone płaczem powieczki, utulże zemdlone łkaniem wardżeczki.
Dam ja Jezusowi słodkich jagodek, pójdę z nim w Matuli serca ogródek.
Dam ja Jezusowi z chlebem masełka, włożę ja kukiełkę w jego jasełka.
Lulajże piękniuchny mój Aniołeczku, lulajże wdzięczniuchny świata kwiateczku.
Lulajże różyczko najozdobniejsza, lulajże lilijko najprzyjemniejsza.
Dam ja ci słodkiego Jezu cukierku, rodzenków, migdałów, co mam w pudełku.
Lulajże przyjemna oczom gwiazdeczko, lulaj najśliczniejsze świata słoneczko.
Dam ja maleńkiemu piękne jabłuszko, matki ukochanej dam mu serduszko.
Cyt, cyt, cyt, zasypia małe dzieciątko, oto już zasnęło niby kurczątko.
Cyt, cyt, cyt, wszyscy się spać zabierajcie, mojego dzieciątka nie przebudzajcie.
Lulajże Jezuniu lulajże lulaj, a ty go Matuniu w płaczu utulaj.

Kolejne lata przynoszą różne formy prezentacji kolędy, zarówno co do tekstu, jak i melodii, choć tej drugiej zmiany dotyczą w mniejszym stopniu. Może przykład ze zbioru pt. „Kantyczki z nutami, zebrał Jan Kaszycki, kierownik Szkoły Ludowej w Krakowie, muzykę przejrzał Feliks Nowowiejski, dyrektor Towarzystwa Muzyczn. w Krakowie, wydał X. Melchior Kądzioła, redaktor „Prawdy”. Kraków, 1911, Drukarnia „Prawdy” pod zarządem Józefa Jondry.” Na zewnętrznej, twardej okładce, złoconymi literami napisano: „Kantyczki z nutami Pójdźmy wszyscy do stajenki”.
W tym unikalnym zbiorze, którego reprint na podstawie egzemplarza archiwalnego ukazał się staraniem Wydawnictwa Kurii Biskupiej w Lublinie w 1984 roku pod redakcją ks. dr Władysława Zakrzewskiego, znajdujemy 264 utwory zebrane w dwóch działach: „I – Kolędy kościelne” (196) i „II – Kolędy domowe i pastorałki” (70). Kolęda „Lulajże Jezuniu moja perełko” oznaczona jest numerem 73 i znajduje się na str.133-134. Zwrotek jest sześć – pięć wybranych z cytowanego zbioru wyżej, szósta dodana:

6. Niech zaśnie spokojnie małe Dzieciątko, patrzcie, jak ono śpi to niemowlątko.

Jeszcze zajrzyjmy do zbioru pt. „Śpiewnik parafialny czyli zbiór pieśni kościelnych oraz modlitw dla użytku wiernych w kościołach rzymsko-katolickich, wydanie IX, zebrał i ułożyl ks. Wojciech Lewkowicz, Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne Olsztyn 1982”, gdzie na str.191-192 znajdujemy nuty i tekst naszej kolędy. Zwrotek jest pięć, z których pierwsza jest niezmieniona w stosunku do pierwotnych wersji, natomiast pozostałe wyraźnie nawiązują do tajemnicy Krzyża. Pod tytułem kolędy autor pisze: „Od 2 zwr. tekst nowy, melodia ze Śpiewnika ks. Mioduszewskiego”. Oto wspomniane pozostałe zwrotki.

2. Uśmiech Twój milutki radość w nas budzi, zstąpiłeś na ziemię, bo kochasz ludzi.
3. Lulajże, Jezuniu, u swej Mateńki, zanim świat uwije cierń Bożej Męki.
4. Z nieba-ś zstąpił, Jezu, do biednych ludzi, śpijże, spij cichutko, nim Cię krzyż zbudzi.
5. A gdy mnie powołasz w wieczności progi, pomnij na me pieśni, o, Jezu drogi.

Jakże nie zajrzeć do „Śpiewnika kościelnego” ks. Jana Siedleckiego, gdzie w wydaniu XXXIX, Kraków 1994, pod redakcją ks. prof. Karola Mrowca (redaktor naczelny) na str.44-45 znajdziemy dwie wersje melodii naszej rzewnej kolędy, zresztą nie tak bardzo różniące się od siebie i 6 zwrotek tekstu opartego na wspominanym już bezcennym zbiorze Ks. M.M. Mioduszewskiego, z których ta ostatnia jest dodana:

6. My z Tobą tam w niebie spocząć pragniemy, Ciebie tu na ziemi, kochać będziemy.

I z tą ostatnią zwrotką tej najpiękniejszej, najserdeczniejszej, najczulszej kolędy wejdźmy w kolejne Boże Narodzenie. Aby nam mały Jezus błogosławił na wszystkich drogach naszego życia.

Andrzej Szypuła