Sanktuaria



Sanktuaria Diecezji Rzeszowskiej
Sanktuaria odgrywają ważną rolę w każdej diecezji.. Miejsca te są poświęcone Osobie lub Tajemnicy Boskiej, Matce Bożej bądź Świętemu. Związane są one ze szczególną manifestacją obecności Bożej, jak na przykład objawienie prywatne, zdziałany cud lub męczeństwo. Do tych miejsc pielgrzymują, z przyczyn natury religijnej i za aprobatą kompetentnej władzy kościelnej liczni wierni. Tam nawiązują szczególny kontakt z Bogiem i wypraszają potrzebne łaski.


Ośrodki pielgrzymkowe dzieli się zwykle według dwóch kryteriów, a mianowicie według przedmiotu kultu oraz zasięgu jego terytorialnego oddziaływania. W pierwszym przypadku są to sanktuaria Pańskie, koncentrujące się wokół kultu Osoby bądź Tajemnicy Boskiej, sanktuaria maryjne, pielęgnujące ideę pośrednictwa Matki Bożej oraz sanktuaria świętych, wyrażające prawdę o orędownictwie świętych u Boga, zaś w drugim można mówić o sanktuariach mających znaczenie międzynarodowe (np. Częstochowa, Lourdes, Fatima), krajowe (Licheń, Kalwaria Zebrzydowska), regionalne (Dębowiec, Piekary Śląskie), diecezjalne (Tarnowiec, Niechobrz) i lokalne (Ropczyce, Czudec). Większość sanktuariów, zwłaszcza te o wielowiekowej historii, swój wyjątkowy status zyskało dzięki długotrwałej żywotności kultu oraz stałemu napływowi pielgrzymów. Natomiast nowo powstające centra pielgrzymkowe otrzymują miano sanktuarium dopiero po uzyskaniu aprobaty kompetentnej władzy kościelnej.

Sanktuaria są w Kościele katolickim nie­zmiernie cennym uzupełnieniem zwyczajnej posługi duszpasterskiej. Dlatego też z uwagi na ich specyfikę i wyjątkowe znaczenie dla religijności wiernych, nadaje się im szczególne przywileje liturgiczne, np. odpusty, specjalną jurysdykcję dla spowiedników... itp. Ponadto realizowany jest tam również, właściwy tego typu miejscom, program duszpasterski, którego zasadniczym celem jest udostępnienie wiernym środków uświęcenia i zbawienia. Obejmuje on przede wszystkim głoszenie słowa Bożego, szafarstwo sakramentów świętych, celebrowanie specjalnych nabożeństw sanktuaryjnych, organizowanie dni odpustowych, pokutnych i rekolekcji, duszpasterską obsługę pielgrzymów oraz pielęgnowanie różnorakich form pobożności ludowej.

Zjawisko sanktuariów, znane i cenione w całym chrześcijaństwie, ma swoje szczególne odzwierciedlenie również w diecezji rzeszowskiej. Na jej terytorium znajduje się bowiem aż dwadzieścia trzy miejsca pielgrzymkowe, w tym cztery sanktuaria Pańskie, siedemnaście maryjnych i dwa poświęcone świętym Pańskim. Są to:


1. Sanktuaria Pańskie:


- Przemienienia Pańskiego w Cmolasie – przedmiotem kultu jest obraz Przemienienia Pańskiego, pochodzący z XVII w.;
- Krzyża Świętego we Frysztaku – Krucyfiks z połowy XVII w.;
- Pana Jezusa Ubiczowanego w Gorlicach – figura Chrystusa z połowy XVII w.;
- Pana Jezusa Ukrzyżowanego w Kobylance – obraz Chrystusa Ukrzyżowanego z XVII w.



2. Sanktuaria maryjne:


a)na prawach papieskich:


- Matki Bożej Pojednawczyni Grzeszników w Dębowcu – figura Matki Bożej Saletyńskiej, ukoronowana 15 września 1996 r.; początek kultu 1912;
- Matki Bożej Wniebowziętej w Lipinkach – figura Matki Bożej, ukoronowana 17 sierpnia 1980 r.; początek kultu XV w.;
- Matki Bożej Wniebowziętej – Pani Rzeszowskiej w kościele bernardynów w Rzeszowie – figura Matki Bożej, ukoronowana 8 września 1763; początek kultu 1513 r.;
- Matki Bożej Zawierzenia w Tarnowcu – figura Matki Bożej z początku XVI w., ukoronowana 8 września 1925 r.;



b) na prawach diecezjalnych:

- Chmielnik Rzeszowski – obraz Matki Bożej Łaskawej, ukoronowany 4 maja 1997 r.; początek kultu XVII w.;
- Niechobrz – obraz Matki Bożej Nieustającej Pomocy, ukoronowany 13 września 1987; początek kultu 1948 r.;
- Ropczyce – figura Matki Bożej, ukoronowana 16 września 2001 r.; początek kultu XVI w.;
- Matki Bożej Fatimskiej w katedrze w Rzeszowie – figura Matki Bożej Fatimskiej, ukoronowana 13 czerwca 1993; początek kultu 1982 r.;
- Matki Bożej Saletyńskiej – Patronki Ludzi Pracy w kościele saletynów w Rzeszowie – figura Matki Bożej Saletyńskiej, ukoronowana 27 sierpnia 2000 r.
- Matki Bożej Łaskawej w Czudcu – XVI-wieczny obraz Maryi; koronacja 8 września 2002 r.;
- Matki Bożej Bolesnej – Królowej Gór w Skalniku – obraz Maryi z Dzieciątkiem, pochodzący z XV w.; koronacja w sierpniu 2007 r.
- Matki Bożej Szkaplerznej - obraz Maryi z Dzieciątkiem; koronacja 1 października 2011 r.


c) wizerunki słynące łaskami:

- Matki Bożej Piaskowej w Binarowej – obraz Maryi z Dzieciątkiem z XVII w.;
- Matki Kościoła w Łączkach Jagiellońskich – obraz Maryi z Dzieciątkiem z XVII w.;
- Matki Bożej Wniebowziętej – Madonny z Puszczy w Ostrowach Tuszowskich - XVII-wieczny obraz Maryi z Dzieciątkiem;
- Matki Bożej Wniebowziętej w Rzeszowie-Zalesie – obraz Maryi z Dzieciątkiem z końca XVII w.;
- Matki Bożej Królowej Świata w Sokołowie Małopolskim - obraz Matki Bożej z początku XVIII w.;
- Matki Bożej Niepokalanej w Strzyżowie - obraz Niepokalanej z XVII w.



3. Sanktuaria świętych Pańskich:
- św. Antoniego w Jaśle – figura św. Antoniego z 1904 r.; sanktuarium ustanowione dekretem bp. K. Górnego z 1 stycznia 1997 r.
- św. Rocha w Słocinie – obraz św. Rocha z początku XX w., kopia XVIII-wiecznego oryginału.

W powyższym zestawieniu ujęte zostały zarówno sanktuaria znane, o zasięgu regionalnym i diecezjalnym, jak też i lokalne, zwane częściej „miejscami słynącymi łaskami”. Dlatego ich znaczenie i zasięg są bardzo zróżnicowane. Do największych sanktuariów diecezji rzeszowskiej należą bez wątpienia: Rzeszów-Bernardyni, Dębowiec, Tarnowiec, Lipinki i Cmolas. Do tych miejsc wierni przybywają licznie zarówno z diecezji, jak i spoza niej, tak w dniach odpustowych, jak i poza nimi. Natomiast pozostałe sanktuaria mają głównie wymiar lokalny i swym zasięgiem ograniczają się do najbliższej okolicy. Wyjątkiem jest jedynie sanktuarium Matki Bożej Fatimskiej w katedrze, o znacznie szerszym zasięgu kultu, ale wpływ na to ma przede wszystkim ranga świątyni.

Większość spośród sanktuariów rzeszowskich posiada dość długą historię, sięgającą początkami okresu Pierwszej Rzeczypospolitej. Praktykowany w nich kult religijny rozwijał się więc w różnych okresach historycznych, stąd też różne było jego natężenie. Jego żywotność bowiem zależała w dużym stopniu od aktualnej sytuacji polityczno-społecznej.

W Polsce przedrozbiorowej realizowany był on z reguły bez przeszkód. Natomiast wiele utrudnień dla rozwoju kultu religijnego w sanktuariach przyniósł okres rozbiorów, zwłaszcza jego początkowe lata. Józefińska polityka kościelna, realizowana wówczas przez austriackie władze zaborcze, w znacznym stopniu ograniczyła jego przejawy, m.in. zakazywano urządzania pielgrzymek. Był to bez wątpienia najtrudniejszy okres w dziejach galicyjskich sanktuariów. Uderzono bowiem w ich podstawy. Odrodzenie dawnego kultu sanktuaryjnego rozpoczęło się dopiero na dobre w drugiej połowie XIX w. Od tego czasu, mimo złożonej nieraz sytuacji zewnętrznej, jak np. okres pierwszej i drugiej wojny światowej, lata rządów ateistycznych w Polsce, stale się on rozwijał. Co więcej, obok starych sanktuariów, pojawiły się nowe: Dębowiec, Jasło, Niechobrz, Rzeszów-Katedra, Rzeszów-Saletyni. Należy tu dodać, że ta sytuacja, sprzyjająca rozwojowi kultu sanktuaryjnego, utrzymuje się do chwili obecnej.



Dość duża liczba sanktuariów, znajdujących się na terenie diecezji rzeszowskiej, jak też żywy ruch pielgrzymkowy świadczą bez wątpienia o istniejącym wśród wiernych zapotrzebowaniu na tego rodzaju formę pobożności. Z jednej strony bowiem pielgrzymowanie przypomina im o celu ostatecznym, a z drugiej poprzez obecność i modlitwę przed łaskami słynącymi obiektami kultu nawiązują lepsze relacje z Bogiem i wypraszają potrzebne im łaski.

Ks. A. Motyka