Stanisław Kulanowski urodził się 6 grudnia 1892 roku w rodzinie chłopskiej, zamieszkałej w Grodzisku Dolnym k. Leżajska. Kształcił się w Gimnazjum w Jarosławiu (1905-1913) oraz w Seminarium Duchownym w Przemyślu (1913-1918). Okres edukacji teologicznej i formacji duchowo-pastoralnej uwieńczył przyjęciem sakramentu kapłaństwa w dniu 12 maja 1918 r. w katedrze przemyskiej. Pierwsze dwa lata po święceniach pracował jako wikariusz i katecheta szkoły ludowej w Ulanowie, a następnie, przez cztery lata - w parafii Zarzecze k. Jarosławia. W roku 1924 otrzymał nominację na wikariusza parafii farnej w Rzeszowie. Z tą funkcją wiązała się także katechizacja w szkołach powszechnych i zawodowych, znajdujących się na terenie parafii. Między innymi uczył religii w szkole powszechnej im. A. Mickiewicza, szkole przemysłowej żeńskiej, szkole zawodowej dokształcającej im. J. Kilińskiego. W szkole przemysłowej był moderatorem koła Sodalicji Mariańskiej. Prócz zwykłych obowiązków duszpasterskich włączał się także w działalność rzeszowskich organizacji katolicko-społecznych. Działał w Stowarzyszeniu Polskich Rękodzielników i Przemysłowców „Gwiazda”, Katolickim Stowarzyszeniu Robotników „Przyjaźń”, Lidze Katolickiej oraz w Akcji Katolickiej. Był też twórcą i wieloletnim asystentem kościelnym parafialnego koła Stowarzyszenia Młodzieży Polskiej Męskiej (powstało w 1925 r.) oraz członkiem władz diecezjalnych tej organizacji. W tym okresie napisał kilka artykułów, w których poruszał problemy dotyczące młodzieży polskiej. Były to m. in. Z ruchu młodzieży, „Ziemia Rzeszowska”, 8(1926), nr 12, s. 1; Święto Młodzieży Polskiej, tamże, 10(1928), nr 46, s. 1-2; W dzień Święta Młodzieży Polskiej, tamże, 11(1929), nr 46, s. 1-2; Na Święto Młodzieży, tamże, 12(1930), nr 51, s. 2.
Z dniem 1 września 1930 r. objął etat stałego katechety w rzeszowskiej szkole powszechnej im. T. Kościuszki oraz urząd prefekta Bursy Gimnazjalnej im. ks. F. Dymnickiego. Wkrótce jednak, w październiku 1930 został katechetą rzeszowskiego I Gimnazjum, najpierw tylko tymczasowym, a z dniem 1 października 1931 - etatowym. Wraz z tą funkcją objął też urząd rektora kościoła gimnazjalnego oraz dyrektora Bursy Gimnazjalnej. Funkcje te sprawował, z przerwą podczas II wojny światowej, do 22 października 1950 r., czyli do momentu aresztowania go przez władze komunistyczne. Przez ten czas troszczył się nie tylko o wychowanie religijno-moralne uczniów, ale także o utrzymanie i remonty powierzonych sobie obiektów. Zlecone zadania wypełniał z wielkim zaangażowaniem i w trosce o dobro młodzieży, dzięki czemu zyskał szacunek wychowanków i grona pedagogicznego .
Był katechetą praktykiem, uczącym obrazowo i przystępnie. Stawiał sobie i swoim wychowankom wysokie wymagania. Wykładał z przekonaniem, niemal zapalczywie. Do jego obowiązków katechetycznych należało także organizowanie nabożeństw, rekolekcji, wspólnej spowiedzi i Komunii świętej, wygłaszanie egzort oraz prowadzenie szkolnego koła Sodalicji Mariańskiej. To wszystko realizował z ogromnym zaangażowaniem. Był też gorliwym obrońcą wiary. Uwidoczniło się to zwłaszcza w okresie powojennym. Jako katecheta i dyrektor instytucji wychowawczej o charakterze katolickim przeszkadzał władzom stalinowskiej Polski w programowej ateizacji społeczeństwa. Stąd też, chcąc go usunąć z zajmowanych stanowisk, oskarżyły go one o nieuczciwość w prowadzeniu ksiąg finansowych oraz stosowanie w nauczaniu niewychowawczych metod postępowania. Choć były to zarzuty sfabrykowane, stały się jednak podstawą jego aresztowania i oskarżenia. W czasie śledztwa poddawano go różnorakim upokorzeniom. Wspominał te przeżycia niechętnie. Najczęściej kwitował je krótko: „Znęcano się nade mną przy wtórze ohydnych słów”. W dniu 10 kwietnia 1951 r. sąd skazał go na półtora roku pozbawienia wolności. Zasądzoną karę odbywał w więzieniu w zamku rzeszowskim. Mimo ciężkich przeżyć, jakie mu przyszło doświadczyć nie załamał się, a okres próby przyjął z godnością. Ze względu na zły stan zdrowia wypuszczono go przed upływem terminu odbywania kary. Po opuszczeniu więzienia przez kilka miesięcy pomagał w pracy duszpasterzom rzeszowskiej parafii farnej, a później osiadł w rodzinnym Grodzisku, gdzie zamieszkał u siostry Elżbiety Hader. Dnia 29 października 1957 r. zmarł nagle, w 65 roku życia i w 40 roku kapłaństwa. Pochowany został na cmentarzu parafialnym w Grodzisku.
Literatura:
Archiwum Archidiecezji Przemyskiej, Akta Personalne Kapłanów, Tabela służbowa ks. S. Kulanowskiego; tamże, Akta Dekanalne, sygn. XXII, Sprawozdania dziekańskie z wizytacji szkół w Rzeszowie w roku szkolnym 1925/26, 1926/27, 1927/28, 1929/30; tamże, Akta Parafialne, sygn. 230/6, Pismo Kurii Biskupiej o. ł. w Przemyślu do Rady Szkolnej Powiatowej w Rzeszowie, 10 VII 1930, tamże, Pismo Kurii Biskupiej o. ł. w Przemyślu do Kuratorium Okręgu Szkolnego we Lwowie, 10 X 1930; Sprawozdanie Dyrekcji I Państwowego Gimnazjum im. ks. Stanisława Konarskiego w Rzeszowie za rok szkolny 1931/32, Rzeszów 1932, passim; toż za lata 1932-39; Bal W., Uczeń wspomina swego wychowawcę ks. Stanisława Kulanowskiego, „Zwiastowanie”, 2(1993), nr 2, s. 102-104; Motyka A., Świadek Boga, „Niedziela Południowa”, 44(2001), nr 10, s. 2; tenże, Życie religijne w Rzeszowie w okresie międzywojennym (1918-1939), Lublin-Rzeszów 2000, passim; Wójcik Z. K., Duszpasterz od Świętego Krzyża. Ksiądz Walenty Bal, Rzeszów 1995.
Ks. A. Motyka
