Maurycy Henryk Turkowski [Turek] urodził się 12 września 1873 r. w Głogowie Małopolskim, w domu przy ul. Mickiewicza 24. Był synem Jana i Karoliny z domu Pado. Rodzice jego, mimo iż zaliczano ich do mieszczan, zajmowali się prowadzeniem kilkunastomorgowego gospodarstwa rolnego. Nadto ojciec pracował jako murarz i stolarz, aby zarobić na utrzymanie swej licznej, dziesięcioosobowej rodziny. Maurycy był bowiem jednym z ośmiorga jego dzieci. Oboje rodzice przykładem i słowem uczyli dzieci od najmłodszych lat szczerej religijności i pracowitości. Po święceniach pracował jako wikariusz i nauczyciel religii w Gniewczynie (1896-1899), Czukwi (1899), Samborze (1899-1902) i Sanoku (1902-1904). W latach 1904 –1908 był zastępcą katechety sanockiego gimnazjum. W Sanoku pełnił też obowiązki kapelana Polskiego Związku Zawodowego Katolickich Robotników przy miejscowej Fabryce Wagonów, członka Towarzystwa Bursy Gimnazjalnej oraz opiekuna Czytelni Wieczorowej dla uczniów. W roku 1906, w celu pogłębienia wiedzy teologicznej, podjął studia na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. Dzięki ogromnej pracowitości z powodzeniem łączył pracę katechetyczną i naukową. W dniu 5 grudnia 1908 r., po przedłożeniu rozprawy doktorskiej pt. „Dzieje szkolnictwa ludowego w Galicji w okresie konkordatu 1855-1869, Diecezja Przemyska”, napisanej pod kierunkiem ks. prof. Jana Fijałka oraz złożeniu egzaminów, uzyskał tytuł doktora teologii. Angażował się też w prace Zarządu Bursy Gimnazjalnej, Zarządu Towarzystwa Prywatnego Gimnazjum Żeńskiego oraz był czynnym członkiem Towarzystwa Nauczycieli Szkół Średnich i Wyższych we Lwowie. Nadto był kapelanem harcerzy i członkiem Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. W okresie rzeszowskim ogłosił drukiem kilka pozycji, m. in. Sprawozdanie Dyrekcji Bursy Gimnazjalnej im. ks. F. Dymnickiego za czas od 1 września 1913 do 31 sierpnia 1931, Rzeszów 1932; Pieśni kościelne z dodatkiem modlitw pogrzebowych i ministrantury dla młodzieży gimnazjalnej, cz. 1, Rzeszów 1926; Pieśni kościelne z dodatkiem Drogi Krzyżowej i Męki Pana naszego Jezusa Chrystusa dla młodzieży gimnazjalnej, cz. 2, Rzeszów 1926.
W roku 1931 przeszedł na emeryturę. Nie zakończył jednak wówczas swej aktywności kapłańskiej. Angażował się nadal w pracę duszpasterską i katechetyczną. W roku szkolnym 1931/32 pełnił funkcję dyrektora Prywatnego Seminarium Nauczycielskiego Sióstr Boromeuszek w Łańcucie, a w latach 1932-1946 był duszpasterzem we Lwowie. W tym drugim mieście pracował przez kilka lat jako wikariusz parafii pw. św. Marii Magdaleny oraz katecheta w prywatnych gimnazjach: Sióstr de Notre Dame (1932-1935), Sióstr Sacre Coeur i szkole pp. Milskiej i Makowieckiej (1935-1939). W czasie wojny dzielił dole i niedole mieszkańców Lwowa. Po zakończeniu wojny jeszcze ponad rok posługiwał wiernym Lwowa. Dopiero w czerwcu 1946 r. po otrzymaniu nakazu wyjazdu, jednym z ostatnich transportów kolejowych opuścił miasto i przeniósł się do Krakowa. Tam również przez wiele lat udzielał się duszpastersko. Nadto w roku 1954 wziął udział w procesie beatyfikacyjnym bp. Józefa Sebastiana Pelczara.
Ostatnie osiem lat jego życia zdominowało cierpienie, był bowiem częściowo sparaliżowany i mógł poruszać się jedynie na wózku inwalidzkim. Opieką otoczyli go wówczas alumni ze Zgromadzenia Zmartwychwstańców. Ks. Turkowski nie poddawał się ograniczeniom fizycznym, ale do końca swych dni, w miarę możliwości pozostawał aktywny: wiele czytał, studiował języki obce, tłumaczył artykuły z prasy zagranicznej, utrzymywał kontakt ze swymi wychowankami. Dolegliwości znosił pogodnie i z cierpliwością. Zmarł 9 sierpnia 1962 r. Pochowany został na cmentarzu w rodzinnym Głogowie.
Literatura:
Archiwum Archidiecezji Przemyskiej, Akta Personalne Kapłanów, Tabela służbowa ks. M. Turkowskiego; tamże, Turkowski M., Autobiografia, mps; tamże, Akta Dekanalne, sygn. XII, Sprawozdania dziekańskie z wizytacji szkół w Rzeszowie w roku szkolnym 1924/25 i 1929/30; Sprawozdanie Dyrekcji c.k. Gimnazjum w Sanoku za rok szkolny 1902/1903, Sanok 1903; toż za lata 1903-1908; Sprawozdanie Dyrekcji c.k. Gimnazjum I w Rzeszowie za rok szkolny 1908/9, Rzeszów 1908; toż za lata 1909-1931; Sprawozdanie Dyrekcji Prywatnego Żeńskiego Gimnazjum realnego w Rzeszowie z prawami szkół publicznych za lata szkolne 1911-12,13,14,15,16,17,18,19,20, Rzeszów 1920; toż za lata 1921-1930; Sprawozdanie z czynności Wydziału Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Rzeszowie za rok 1909, Rzeszów 1910, s. 32; Urban W., Ksiądz Maurycy Turkowski, Rzym 1972; Motyka A., Duszpasterz i wychowawca, „Niedziela Południowa”, 43(2000), nr 41, s. 2; tenże, Życie religijne w Rzeszowie w okresie międzywojennym (1918-1939), Lublin-Rzeszów 2000, passim.
Ks. A. Motyka
